Eski Türk isimleri artık nostalji değil, listenin tepesi. TÜİK'in 2025 listesinde erkek bebeklere en çok verilen üç isim Alparslan, Göktuğ ve Metehan; üçü de Türkçe kökenli. 2018'de ilk sıralarda Yusuf, Eymen ve Miraç vardı. Kızlarda da benzer bir kayma var: Gökçe ve Umay 2018 listesinde yoktu, 2025'te ikisi de ilk altıda. Aşağıda yazıtlardan, hükümdarlardan ve eski unvanlardan gelen kız ve erkek isimlerini, anlamlarıyla ve bugün kaç bebeğe verildikleriyle bulacaksın.
Eski Türk isimleri nereden geliyor?
Çoğu üç kaynaktan besleniyor. İlki Orhun Yazıtları gibi eski metinler. İkincisi Hun, Göktürk ve Selçuklu hükümdarlarının adları. Üçüncüsü eski Türklerin kullandığı unvanlar: alp, kağan, han, tarkan. Bu isimlerin bir kısmı uzun süre pek kullanılmadı. TÜİK sayıları ise son yıllarda yeniden sevildiklerini açıkça gösteriyor.
Burada küçük bir ayrım işine yarar. Öz Türkçe isimler kökü Türkçe olan isimlerdir; Türkçede yüzyıllardır yaşayan her isim bu gruba girmez. Hüma Farsça, Yusuf İbranice kökenli, ikisi de bu topraklarda çok eskiden beri kullanılıyor. Farkı Türkçe bebek isimleri ararken nelere bakılır yazısında açtık. Kökeni yalnızca Türkçe olan isimlerin tamamı Türkçe kız isimleri ve Türkçe erkek isimleri listelerinde.
Göktürk isimleri ve yazıtlardan gelenler
Bu gruptaki isimler eski bir inancı, bir topluluğu ya da bir hükümdarı hatırlatır.
Umay, Orhun Yazıtları'nda geçen ve çocukları koruduğuna inanılan kadın tanrının adı; ikinci anlamı “devlet kuşu”. 2018'de TÜİK listesinde hiç yoktu. 2023'te 2.012 bebekle otuzuncu sıradan girdi, 2025'te 5.644 kız bebekle altıncı sıraya çıktı. İki yılda neredeyse üç katı.
Bilge “bilgili, iyi ahlaklı, olgun ve örnek kimse” demek. Göktürk hükümdarı Bilge Kağan'ın adıyla da bilinir ve hem kızlara hem erkeklere verilir.
Göktürk doğrudan bir ulusun adı: İslamiyet'ten önce Orta Asya'da yaşamış Göktürkleri anlatır. Kürşat “yiğit, alp” anlamına geliyor ve katalogda Göktürk prenslerinden birinin adı olarak da kayıtlı. Orhun da isim olarak kayıtlı; anlamı doğrudan yazının kendisi, “Orta Asya Türklerinin kullandığı en eski yazı”.
Asena “kurt” demektir ve Türklerin kökenini anlatan efsanelerdeki dişi kurdun adı olarak bilinir. Aynı anlamı taşıyan, çok daha az duyulan bir erkek ismi de var: Börü, yani “kurt” ve “yiğit, cesur”.
Eski Türkçe erkek isimleri: hükümdarlar ve unvanlar
Mete adını Büyük Hun İmparatoru'ndan alır. “Han” eklenmiş hali Metehan 2018 listesinde yoktu. 2019'da 2.719 bebekle listeye girdi, her yıl biraz daha tırmandı ve 2025'te 5.379 bebekle üçüncü sıraya oturdu.
Alp eski Türklerde hem “yiğit, kahraman” anlamında hem de bir unvan olarak kullanılırdı. Alparslan bu kelimeyle “arslan”ın birleşimi ve Büyük Selçuklu hükümdarının adı. 2018'de 2.645 bebeğe verilmişti. Sayı 2023'e kadar her yıl arttı ve aynı adı taşıyan televizyon dizisinin yayında olduğu 2023'te 8.941 ile zirve yaptı. 2025'te 7.509 bebekle hala erkeklerde ilk sırada.
Aybars “ay gibi güzel ve temiz pars” demek; Hun hükümdarı Attila'nın amcasının adı olarak da geçer. 2023'te 2.288 bebekle listeye girdi, 2025'te 2.727 bebekle on sekizinci sırada.
Kağan “hanların hanı, hükümdar” anlamına gelir. Farklı bir yazılışı olan Kaan daha geniş bir alana yayılmış: 2025'te Kaan 59 ilin listesinde görünüyor, Kağan 34 ilin. Tarkan ve Tunga da unvan kökenli. Tarkan, İslamlıktan önce vekil, vezir, bey gibi kişilere verilen bir san; Tunga'nın anlamları arasında “yiğit, kahraman” ile “rütbe, unvan” var.
Ertuğrul “dürüst, doğru, yiğit kimse” demektir ve Osman Bey'in babasının adı olarak bilinir. Hikayesi ötekilerden farklı: 2018'de 3.628 bebekle on dokuzuncu sıradaydı, 2020'den beri ülke listesine girmedi. Her eski isim yükselmiyor; bazıları bir dalga yapıp çekiliyor.
Eski Türkçe kız isimleri
Eski isimler denince akla önce erkek isimleri gelir, çünkü hükümdar ve unvan isimlerinin çoğu erkek ismi. Kız tarafında seçenek daha az konuşulur ama az değil. Umay ve Asena'nın yanında Aybüke (“ay gibi güzel, el değmemiş kız”), İlay (il ve ay), Ece (“ulu, ileri gelen” ve “kraliçe”) ve Işıl (“ışıldayan, parlayan”) Türkçe kökleri olan, bugün rahatça kullanılan isimler.
Gökçe bu grubun yıldızı. “Güzel, gösterişli” ve “mavi gözlü” anlamlarıyla kayıtlı. 2021'de 2.197 bebekle listeye girdi, 2025'te 7.582 bebekle kızlarda üçüncü sıraya çıktı.
Daha az duyulan, kökü Türkçe birkaç kız ismi daha:
- Ayça: ayın ilk günlerinde aldığı yay biçimi, hilal.
- Ayla: ayın çevresindeki ışık halkası, hale.
- Alsu: pembe renkli.
- Bengisu: efsanelere göre içene ölümsüzlük verdiğine inanılan su.
- Bengi: sonu olmayan, hep kalacak olan.
Anlamı şaşırtan Türkçe isimler
Bazı isimlerin sözlük anlamı ilk akla gelenden farklı. Ege bir bölge adı gibi görünse de sözlükte “bir çocuğu koruyan, işlerine bakan kimse” ve “yaşça büyük” anlamlarıyla geçer. Yağız “esmer” demek; “yiğit” anlamı da var. Hazal “kuruyup dökülen ağaç yaprakları” anlamına gelir. Aras hem Doğu Anadolu'daki ırmağın adı hem de “sahip çıkılan, bulunmuş mal” anlamında eski bir kelime. Listenin ikinci sırasındaki Göktuğ ise “savaşmayı seven kimse” olarak kayıtlı.
Oğuz iyi bir örnek. “Sağlam, gürbüz delikanlı” anlamının yanında Oğuz Kağan destanıyla tanınır, ama sözlükte “kır adamı” ve “saf, deneyimsiz kimse” anlamları da var. Bunlar ismi seçmene engel olmamalı. Sadece bir gün biri anlamını sorduğunda ne diyeceğini bil.
Eski Türkçe isimler seçerken nelere dikkat etmeli?
Bu isimlerin çoğu kısa, iki ya da üç heceli. Soyadıyla birleşince akıcı duyulmaları bundan. Yine de üç noktaya bakmakta fayda var.
Birincisi yaygınlık. Alparslan, Göktuğ ve Metehan artık listenin başında; okul kapısında “Alparslan!” diye seslendiğinde birden fazla kafa dönebilir. Aynı havada ama daha az verilen isimler istiyorsan Mete, Batuhan ve Göktürk'e bak. Üçü de 2025'te ülke listesinde yok, ama her biri 39 ile 41 arasında ilin listesinde görünüyor. Bu tür isimleri nadir ama yadırganmayan isimler yazısında topladık.
İkincisi yazılış. Göktuğ yabancı bir formda “Goktug”, Işıl “Isil” olur. Çoğu aile için önemsiz, ama yurt dışına taşınmayı düşünüyorsan aklında olsun. Kaan ile Kağan gibi iki yazılışı olan isimlerde de hangisini seçtiğini her resmi formda tekrar söyleyeceğini bil.
Üçüncüsü anlamın tamamı. Katalogdaki kayıtların çoğunda birden fazla anlam var ve en bilineni her zaman ilk sırada değil. İsmin sayfasını açıp bütün anlamları okumak iki dakikanı alır.
Beğendiğin isimleri tek tek denemek istersen destede yalnızca Türkçe kökenli isimlerle kart kaydırabilirsin. Beğendiklerin Kartlarım'da birikir; sonra eşinle oturup kısa listeyi daraltırsın.
